Pazar, 12 Şubat 2012 17:32

 

Şebinkarahisar’ın isim babası Atatürk mü?
 

Teferruâtın teferruâtı bir konu.. Olsa da olur, olmasa da.. Okunsa da, okunmasa da.. Zâten dost yardımı ile içinden zor çıkabildim..


Ali Sürûrî Efendi’nin, Bedîüzzamân / M. Kemâl görüşmesini günü ve sâatiyle belgeleyen günlüğü (1) gün yüzüne çıkmasaydı ne kendisini ne de Karahisar, Şarkīkarahisar, Karahisâr-i Şarkī ve Şebinkarahisar isimlerini muhtemelen hiç hatırlamayacaktık..

TBMM albümünde Birinci ve İkinci Dönem Karahisâr-i Şarkī meb’ûsu Ali Sürûrî’ye âid fotoğraf ve kimlik bilgileri şöyle:

 
 alt
(TBMM Albümü, I. Yasama Dönemi s.65)
alt(2)
 (TBMM Albümü, II. Yasama Dönemi s.129)
                                                                                                        
TBMM’nin ilk yıllarında Türkiye’nin idârî yapısı henüz Osmanlı dönemindeki gibiydi.. “Vilâyet” ile “Kazâ” arasında, “Sancak” (“Livâ”) denilen bir yapılanma vardı.. (3) Ve her sancak (livâ) ayrı bir seçim bölgesi idi.. (4)

Sivas Vilâyeti, Karahisâr-ı Şarkī Sancağı, Şebinkarahisar Kazâsı doğumlu Ali Sürûrî Efendi işte bu idârî taksimât içerisinde Karahisâr-i Şarkī Sancağı (1923'de Karahisâr-i Şarkī Vilâyeti) meb’ûsu olarak TBMM’de bulunuyordu. I. Dönem fotoğrafında sarıklı, II. Dönem fotoğrafında kalpaklı olmasına dikkat çekip asıl mevzûumuza, Şebinkarahisar’a gelelim..

Şebinkarahisar Kaymakamlığı’nın web-sitesinden elde edilen bâzı bilgiler: (5)

“Akkoyunlu Devletinin 1473 yılında Fatih Sultan Mehmet'e Otlukbeli Savaşı ile yenilmesinden sonra, Şebinkarahisar Osmanlı Devlet idaresine girdi. Şehzadeler Şehri olarak anılan Karahisar, Karahisar-ı Şarkî adıyla anılmış ve yönetim açısından sancak durumuna getirilerek yönetilmiştir. (…)”

Sivas vilâyetine bağlı bir Sancak (Livâ) olan Karahisar; - Hudâvendigâr vilâyetine tâbi Karahisar’dan (Afyonkarahisarı, Karahisârısâhib) ayırd edilmek için olmalı - Şebinkarahisar, Şarkīkarahisar, Karahisârişarkī olarak adlandırılmakta idi. (2), (6a, 6b), (7)

Kaymakamlık sitesinden devâm edelim:

“Alışılmış yurt gezilerine devam eden Atatürk Erzurum'da bir deprem olması dolayısı ile Erzuruma gitmiş , dönüşte Şebinkarahisarlı halkın daveti üzerine 11 Ekim 1924 Cumartesi günü Erzincan'dan hareket ederek gece oldukça geç vakitlerde Şebinkarahisar'a gelmiştir. Atatürk'ü Vali Abdurrahman Bey ile, Belediye Reisi Rıza Bey, Suşehrinde karşılamışlar, oradan birlikte şehre girmişlerdir. Atatürk Şebinkarahisar'a girişinde top atışlarıyla ve coşkulu bir kalabalık tarafından sevgi gösterileri ile karşılanmış, sokaklar ve kale meşalelerle donatılmıştır.     
Ertesi gün 12 Ekim 1924 pazar günü Belediye Başkanlığı, Halk Fırkası Başkanlığı, Türk Ocağını, Alay Komutanlığını ve Orta Okulu ziyaret ederek Orta Okul merdivenlerinde birer hatıra fotağrafı çektirmiştir.
Türk Ocağını ziyaretinde, … burada yaptığı konuşmada: ‘Ben bu şehri çok beğendim. Sevgimin temadisine alem olmak üzere Şark-ı Karahisar adını Şebinkarahisar olarak tashihini teklif ediyorum. ..’ diyerek (…)” (5)

Nedense, her olumlu görünen şeyde olduğu gibi Şebinkarahisar adı da Atatürk’e mâl edilmiş!?.. Hâlbuki, belge ve bilgiler açıkça gösteriyor ki, Şebinkarahisar adı Osmanlı dönemlerinde de kullanılmış.. (3), (6a, 6b)
 
Sivas Vilayeti

 

Sivas Vilayeti (6b)

Karahisâr-ı şarkî meb'ûsu Ali Sürûrî Efendi'nin TBMM Albümündeki doğum târîhi (1888) ve doğum yeri (Şebinkarahisar) bilgileri de tesbîtimizi doğruluyor.. (2)

Çok önemli bir bilgi de Şebinkarahisar Belediyesi'nin web-sitesinde Ahmet Akşit tarafından Evliyâ Çelebi'ye atfen verilmiş. Buna göre, 17. yüzyılda da Şarkīkarahisar ve Şebinkarahisar olarak şehrin iki ismi söylenmektedir. (8) (*)

Hattâ, bâzı kaynaklara göre, Şebinkarahisar adı, tâ Fâtih Sultan Mehmed'e kadar uzanmaktadır. (9)

Anlaşılan o ki, M. Kemâl, o yıllarda Karahisârışarkī (2) olan şehrin resmî adını eskiden beri kullanılagelen Şebinkarahisar'la değiştirmiş.. Yoksa yeni bir isim vermemiş..

1923 yılnda Livâların İl (Vilâyet) yapılması ile Karahisârişarkī de İl olmuş, 1924’de adı, Şebinkarahisar olarak son şeklini almış, 1933’de İlçe yapılarak Giresun’a bağlanmış.. O gün, bugündür tekrar İl olacağı günü hasretle bekliyor.. (5)

 
(Karahisâr-ı Şarkī Vilâyeti Haritası)
 
(*): Kıymetli müdakkik dostum Rafet KALYONCU Beyin delâletiyle.. Kendisine teşekkürler sunuyorum.

 

B. Tunç