Pazar, 27 Ocak 2013 11:16

Sayfa
 
19        Doğumu, 1293 Hicrî, 1292 Rûmî, 1876 Mîlâdî
* 1295 Hicrî (01 Muharrem - 08 Rebîülevvel), 1293 Rûmî (24 Kânûnievvel - 28 Şubat), 1878 Mîlâdî (05 Ocak - 12 Mart)
1) Tevfik Göksu’nun istihrâcından:  “.. Üstâdım ise, aynen yüz sene sonra 1338’de Ankara’ya gidip, ..”  ifâdesindeki 1338 Rûmî olduğuna göre doğumu için verdiği 1293 de kuvvetle muhtemel Rûmîdir.
2) Tevfik Göksu’nun Bedîüzzamân’ın doğum târihi ile ilgili, yine Yimisekizinci Lem’a’nın Birinci Nükte'sinin İkinci Emâre’sine hâşiye yapılan bir başka istihrâcı çok sarîh olarak gösteriyor ki, 1293, Rûmîdir.:
 “.. ya’nî arza bastığın zaman ki, cifirce 1295 Arabî, 93 Rûmî târîhidir ki, târîh-i velâdetine ve Rus Harb-i müdhişine tevâfukla berâber; .."
3) Bedîüzzamân Dârü’l-Hikmet’te iken doldurulan nüfus tezkeresi ve eşkâlini bildiren 26 Eylûl 1337-1921 târihli belgede doğum târihi olarak 1293 ve 1295 gibi iki târih bulunmaktadır.
Bu iki târih ise ancak 1878 yılı içerisinde çakışmaktadır (5 Ocak – 12 Mart arası bir vakitde).
4) s. 357’deki, “Firar etmeden evvel, tam kırk yaşında olduğunu beyan eder. “ ifâdesinden doğum târîhine gidersek.. 1918 – 40 = 1878 olur.

19       
1925 bahar ayları
*1926 bahar ayları
  
20        Mart/1925
*Mart/1926
 
20        Burdur’da ise bir yıldan biraz fazla
*Burdur’da bir yıldan az (9 ay kadar) 
Kaynaklar Budur’a gelişini 1926 Mayıs ortaları, Isparta’ya sürülmesini 1927 Ocak sonları olarak veriyor.  
 
20        1926 yılı Yaz aylarında
*1927 Ocak – Şubat aylarında
 
20        1927 yılının bir bahar günü
*1 Mart 1927
 
20        Burdur’a yazın geldiği ve dut zamanı gittiğini bir şâhidin ifâdesinden
*Vâkıa mutâbık düşmüyor..
 
20        Isparta’da kaldığı süre onunla temas eden talebelerinin (Re’fet Barutçu, tenekeci Mehmed) ifâdelerinden [?]
 
20        Ankara’ya Büyük Taarruzdan önce geldiği [?]
*Rivâyetler doğru olabilir ama delillendirmek gerek..  
A. Sürûrî Tönük’ün günlüğüne göre Ankara’ya gelişi 7 Kasım 1922: İki gün evvel Ankara’ya gelmiş olan Bedîüzzamân Saîd-i Kürdî Efendi sâmiîn locasında idi.”
  
25        1876’da (muhtemelen 15 Şâban 1293 – 4 Eylül 1876 Pazartesi Berâat[Berât] gününde)
*1295 Hicrî (01 Muharrem - 08 Rebîülevvel), 1293 Rûmî (24 Kânûnievvel - 28 Şubat), 1878 Mîlâdî (05 Ocak - 12 Mart)

25       
87 yaşının (hicrî) ilk aylarında
*Hicrî 85. yaşının ikinci yarısında
A'zamî ömrü, şemsî (rûmî, mîlâdî) takvime göre 82 sene, 2 ay, 18 gün, kamerî-hicrî takvime göre 84 sene, 8 ay, 24 gün olabiliyor. Başka bir ifâde ile şemsî takvime göre 83yaşında (83. yaşının başlarında), kamerî takvime göre 85 yaşında (85. yaşının ikinci yarısında) dâr-ı bekāya irtihâl eylemiştir.
Kanâat-i âcizânemce; doğum târîhinin 1876 Berât günü ve ömr-i mübâreklerinin 87 istihrâc olunması O’nun şahsiyetine ve vazîfesine bakan karînelerdir,  işâretlerdir.. Doğum gününü ve yaşını tesbit için değil!.. Yaklaşık olması muktezâ-yi hikmettir.. Yânî, bu istihraclar, doğumunun 1293 Rûmî, 1295 Hicrî, 1878 Mîlâdî olması ile çelişmiyor.. Aksine kuvvet veriyor..
 
25        (1890) [?]
 
25        2000 Şarklı [?]
 
25        1907’nin son aylarında Van Vâlisi’nin
*1907’nin son aylarında Bitlis Vâlisi’nin
“Bitlis Vâlisi (1907 – 1908) Tâhir Paşa’nın” [s. 114]
 
25        İkinci Meşrûtiyet  günlerine rastgelen bu talebinde
*İkinci Meşrûtiyet öncesine rastgelen bu talebinde
 
25        İstanbul gazetelerine çeşitli yazılar yazar (1909) .
*İstanbul gazetelerine çeşitli yazılar yazar (1908-1909).
  
27        8 Temmuz 1918’de İstanbul’a ulaşır
*18 Hazîran 1918’de İstanbul’a ulaşır
 
27        26 Ağustos 1918’de Dârü’l-Hikmeti’l-İslâmiye âzâlığına tâyin edilir.
*4 Ağustos 1918’de Dârü’l-Hikmeti’l-İslâmiye âzâlığına tâyin edilir.
26 Şevvâl 1336, 04 Ağustos 1334 (4 Ağustos 1918) târihli İrâde-i Seniyye ile.
http://www.risaletashih.com/index.php/tashih-cesitlemeleri/136-bediuezzamanin-hayatindan-tesbtler
  
27        “Arabça farz, Türkçe lâzım, Kürdçe câiz”
*“Arabça vâcip, Türkçe lâzım, Kürdçe câiz”
 
28        1922 Ağustos ayı başlarında [?]
28        1922 Ağustos ayı başından [?]
1922 Kurban Bayramı’na yakın günlerde Ankara’ya geldiğine dâir rivâyetler doğru olabilir ama yazılı bir metinle – en azından şimdilik - te’yid edilemiyor.  A. Sürûrî Tönük’ün günlüğünde ise 7 Kasım 1922’de geldiği kaydı var. 
http://www.risaletashih.com/index.php/tashih-cesitlemeleri/166-a-sururi-nin-gunlugundeki-bir-noktaya-aciklama
 
28        Meclis kürsüsünden 9 Kasım 1922 günü yaptığı konuşma
*Meclis kürsüsünden konuştuğuna dâir rivâyet var ama yazılı metin bilinmiyor.
 
28        19 Ocak 1923’de meb’uslara ve kumandanlara hitâben neşrettiği
*Anlaşılan o ki, Üstâd, ayni metni benzer ifâdelerle müteaddid kereler neşretmiş..  İlki, 23 Kasım 1922 târihli.. 25 Kasım akşamı M. Kemâl – Bedîüzzaman münâkaşısının sebebi de bu.. Metin, Hubab Risâlesinde de var. .
 
28        1925 Mart ayında Erek Dağı’ndaki uzlethânesinden
*1926 Mart ayında Erek Dağı’ndaki uzlethânesinden
1923’de Van’a döndükten sonra 1924 Bahârına kadar kardeşi A. Mecid’de ve Nurşin câmiinde kalmış (s. 539). Sonraki Kışları yine Nurşin câmiinde geçirdiği biliniyor.. s.545’de “Bedîüzzamân’ı iki yıl kadar misâfir eden Erek Dağı”, s.552’de “Üstâd’ımızı iki yıl misâfir eden mağara”ifâdeleri 1924 ve 1925 yazlarını burada geçirdiğini gösteriyor..
 
31        15 Şâban 1255 hicrî-şemsî, 15 Şâban 1293 hicrî-kamerî,  22 Ağustos 1292 Rûmî, 4 Eylül 1876 mîlâdî (Pazartesi)
Yukarıda s.19’daki ayni konu ile ilgili yere bakınız.
 
37        Hasan Feyzi Yüreğir
 *Hasan Feyzi Yüreğil
 
46        “Hizb-i Hakāik-ı Nûriyye” (Cevşenü’l-Kebir) [?]
(Cevşenü’l-Kebir) bu duâ mecmûası içerisinde bir bölüm, “Hizb-i Hakāik-ı Nûriyye”nin karşılığı değil!
 
46        (1924 – 1925)
*(1924 – 1926)
 
48        (1923 – 1925)
* (1923 – 1926)
  
55        1876 – 1885
56        1884 – 85
Doğum târîhindeki sehiv tâ Barla’ya kadar bütün târihlere sirâyet etmiş hâliyle
 
57        Nurşin’e (Güroymak - Muş)
* Nurşin’e (Güroymak – Bitlis
 
58-59  Molla Saîd’in ebeveyn’i ile ilgili rivâyetlerin belgesi [?]
 
71        Tâhir Paşa (1908) 1326
*Tâhir Paşa (1907)
Tâhir Paşa’nın Van’da 1898 – 1906 yıllarında vâli olduğunu biliyoruz (s.114). Bitlis’e tâyini ise 1907’de (Abdülhamid’in Vâlileri - 2007, A.hamit Kırmızı, s. 89-90)
 
89        Bitlis’e nefyedilir 1890 (1306 R., 1307H.)
*Gerçeğe uygun düşmüyor.
“İnkılâbtan onaltı sene evvel, Mardin cihetlerinde, beni hakka irşâd eden bir zâta rast geldim. Siyâsetteki muktesid mesleği bana gösterdi. (…) Hem, tâ o vakitde, meşhur Kemâl'in "Rü’yâ"siyle uyandım.” ibâresinde geçen “Rü’yâ” nın bilinen basım târîhi 1908. 1893 ve başka târihlere rastlanıyorsa da şahsen böyle bir nüshaya ulaşamadım.. Ama anlaşılan o ki, Üstâd tâ o vakitte bir şekilde Kemâl'in "Rü’yâ"sına ulaşmış.. Hürriyetten 16 sene evvel denilen yıllar ise herhâlde en müsâmahakâr ifâde ile 1892’den evvellere uzanmaz..  
 
97        Van Hayâtı: (1892 – 1907)
* Van Hayâtı: (1897/98 – 1907)
 
105-6  Bu sayfalardaki rivâyetlerin senedi [?]
 
106      Van’a geliş târîhi (1892) ile … 1907 Târihleri arasında onbeş yıllık Van hayâtında[?]
*Van’a gelişi, 1897/98
*”onbeş yıl”a 1910, 1912-14 yılları da dâhil olmalı..
Çok zayıf bir ihtimâlle 1892’de Mardin’de olduğunu kabûl etsek, 1893’de Bitlis’e sürülmüş olsa, orada da en az iki sene kaldığına göre yine 1895’den evvel Van’a gelmesi mümkün değil!.. Kaldı ki, kaynaklar 1997/98’leri gösteriyor.   
Emirdağ Lâhikalarında şu ifâde var: “… yirmi yaşlarında iken, Bitlis’te merhum vali Ömer Paşa hânesinde, iki sene, onun ısrârıyla ve ilme ziyâde hürmetiyle kaldım.”
http://www.risaleinurenstitusu.org/index.asp?Section=Kulliyat&Book=TarihceiHayat&Page=448
Buradan Bedîüzzamân’ın Van’a gittiğinde yirmi yaşlarında bulunduğunu söyleyebiliriz ki, 1897-98’e gelir. Doğumunu 1876 farzetsek bile 1896’ya gelir, 1892’ye değil!.
“Bir gün Molla Saîd rü’yâsında Şeyh Muhammed Küfrâî [Küfrevî] Hazretlerini görür. Kendilerine hitâben, ‘Molla Saîd, gel beni ziyâret et, gideceğim!’ demesi üzerine hemen gider, ziyâret eder ve Şeyh’in uçup gittiğini görünce uyanır. Sâate bakar, sâat gecenin yedisidir, tekrar yatar. Sabahleyin Şeyh’in hânesinden mâtem sadâsının yükseldiğini işitir. ..” (Bedîüzzamân’ın Târihçe-i Hayâtı, Abdurrahman, 1335 (1919), s.28)
Kaynaklar, M. Küfrevî Hazretlerinin 1898’de vefât ettiğini yazıyor.
“Necmeddin Şahiner, Son Şâhitder adlı eserinde buna şöyle değinir: Nakşî şeyhi Muhammed Küfrevî, Siirt'in Küfre köyünde l775'te dünyaya geldi. (..) 1898 yılında, yüz yirmi üç yaşlarında vefat ettiği zaman, …” Şâyet buradaki 1898 doğru ise Üstâd’ın Van’a gelişi de en erken 1898 olur.
 
112      Zikredilen dört eserin bu ilk Van hayâtında ve yazıldığının belgesi [?]
Kızıl Îcâz’ın 1906’da te’lif edildiği nasıl biliyoruz [?]
 
119      3 Kânûnisânî
*3 Teşrînisânî
 
120      10 Temmuz 1908’de Selânik’de … ilk nutku
*II. Meşrûtiyet’in îlânı günlerinde Selânik’de … ilk nutku
  
129-34 19 K.evvel  1324 / 2 Aralık 1908
*6 T.sânî 1324 / 19 T.sânî 1908
  
135      Türbesi Kore’dedir
*Türbesi Japonya’dadır.
17 Ağustos 1944 günü Tokyo’da hayatını kaybetti. Tokyo yakınındaki Müslüman mezarlığı’na (Tamareien) defnedildi
http://tr.wikipedia.org/wiki/Abd%C3%BCrre%C5%9Fid_%C4%B0brahim
  
144      Bedîüzzamân’ın Toptaşı … Ağustos ayından sonraki günlere rastladığı açıktır. [?]
II. Meşrûtiyet’in îlânının üçüncü günü Sultan Ahmed Meydânında nutuk îrâd ettiğine göre böyle bir şey olabilir mi?
 
159      Mareşal Nogi
*Belge?. Mareşal Nogi olmayabilir!.
 
161      (29 Temmuz)
*Belge?
 
164-65 Talat, Bedîüzzaman’dan kendisiyle birlikde İstanbul’a gelmesini istedi. Fakat bu, Bedîüzzaman’ın İstanbul’a yola çıkmadan yeni yönetim tarafından tutuklanmasını önleyemedi.
*Belge?
    
185      (1861 – 1877), (1877 – 1909)
*(1861 – 1876), (1876 –1909)
  
236      4 Ağustos 1908, 17 ağustos 1325
*Târihlerde uyumsuzluk var! 232 sayılı dipnotta işâret edilen DH.EUM.THR, nr. 5/7-1 belge târihleri; 17 Eylül 1325/30 Eylül 1909. BOA., DH.EUM.THR., nr.5/7-1, 8 Ramazan 1327.
 
244      iki def’a Arabça olarak, üçüncü def’a da İstanbul’da 1922’de Evkāf-ı İslâmiye Matbaasında, dahâ sonra.. beş baskısında otuzbin nüsha tab‘ edilir [?]
*Vâkıa ve belgelere uygun değil.. Belge ibrâzı gerek!
 
308      idâdîye (ortaokul)
*idâdîye (lise)  
 
342      mülâzımevvel (asteğmen)
*mülâzımevvel (üsteğmen)
 
352      1331, 18 Şubat
*1331, 19 Şubat (3 Mart 1916) 
 
353      Celfa, Bakü[?], .. Kiloğrif, Kosturma
* Vâkıa mutâbık değil! Doğrusu; Culfa, Tiflis, Kologrif, Kostroma
 
353      Bakü’nün Nangün Adasında cereyan eden bu olay
*Vâkıa mutâbık değil!
 
356      sürüldüğü Sibirya’dan
*Vâkıa mutâbık değil.
 
359      İstanbul’a gelişi. (8 Temmuz)
* İstanbul’a gelişi. (18 Hazîran)
 
361      5 Mart 1334 (1918) târihli Nizamnâme ile kurulmuştur. [Belge?]
 
363      Âzâlığına tâyini (26 Ağustos) 1918 (1334)
*Âzâlığına tâyini (4 Ağustos) 1918 (1334)
26 Şevvâl 1336, 4 Ağustos 1334 (4 Ağustos 1918) târihli İrâde-i Seniyye ile.
26 Ağustos 1918 (1334), Mahrec Pâyesi verildiğinin târîhi.
  
388      İ’tilâf Devletleri İstanbul’a asker çıkarttılar (3 Kasım).
*İ’tilâf Devletleri İstanbul’a asker çıkarttılar (13 Kasım).
 
406      3 Kasım 1918
*13 Kasım 1918
 
442-43 29 Temmuz ile 5 Ağustos 1922 târihleri arası Ankara’ya gelir. [Belge?]
Buna dâir önemli rivâyetler var.. Fakat yazılı A. Sürûrî Tönik 7 Kasım 1922’de geldiğini yazmış günlüğüne.
 
443      Yaz mevsiminde Büyük Zaferden önce geldi Ankara’ya [Belge?]
 
447      BMM ilk senesinde
*“İlk senesi” mümkin değil!.. “BMM ilk devresinde” olabilir.
  
447      Te'lif Eserleri sayısı: 43 (arka sayfada, 47)

447      İstanbul'un igalden kurtulmasına vesîle olan Hutuvât-ı sitte'ye (?)

*Kaynaklar İstanbul'un kurtuluşunu 6 Ekim 1923 olarak veriyor. Ya'nî Bedîüzzamân'ın Ankara dönüşü İstanbul'da bulunduğu sıralar..
 
448-49  Cedveldeki eser sayısı toplamı 38 (Yukarıdaki rakamlara uymuyor)

457      TBMM kürsüsünden hitâbı

*Teklif var, hâtıra da var ama yazılı metin yok.
  
498      Fuat Börekçi
*Rif'at Börekçi
 
510      1925 Maalesef 1925 yılında Şeyh Said olayı oldu, çok kardeşkanı döküldü.  iki taraftan ölen de öldüren de bu milletin evlâdıdır. 1926'da İzmir'e, 1937'de Trakya'ya, 1960'da Sivas'a sürdüler. …
*Hâtıra aslında 1925 değil, 1926.
 “l926 yılında Mart ayı başlarıydı, zannediyorum ilk günleriydi. Bizi Van'dan batıya sürgün gönderiyorladı.
Zigana'da Bayram münasebetiyle tatlı verildi.”
1 Ramazan 1344 14 Mart 1926 Bayram: 13 Nîsan 1926
 
513      (26 Mart 1925 – 24 Nisan 1925; Hicrî 1343 idi)
*(14 Mart 1926 – 13 Nîsan 1926; Hicrî 1344 idi)
 
519      4 Eylül 1876, 23 Ağustos 1292, 15 Şâban 1293
*1295 Hicrî (01 Muharrem - 08 Rebîülevvel), 1293 Rûmî (24 Kânûnievvel - 28 Şubat), 1878 Mîlâdî (05 Ocak - 12 Mart)
 
523      Bitlis’e nefyedilir. M.1890, R.1306, H.1307  
*Bitlis’e nefyedilir. M.1894 – 1895
 
523      “Vâli Hasan Tahsin Paşa’nın teklifi üzerine Bitlis’den Van’a gider. M.1892, R.1308, H.1310” [?]
*Gerçeğe uygun değil.1/27/2013     
Van’a geliş, M.1897/98.
Bedîüzzamân’ın Târihçe-i Hayâtı’nda  “Vanlı Hasan Paşa’nın..”, Büyük T. Hayât’da “Hasan Paşa’nın..”  ”dâveti üzerine Van’a gitti” denilirken, Bedîüzzamân Saîd Kürdî’nin Tercüme-i Hâlinden Bir Hülâsadır’da, “Hasan Paşa” adı hiç geçmemektedir. Van Vâlisi İşkodralı Tâhir Paşa’nın yakın selefleri arasında da, halefleri arasında da “Hasan Paşa” bulunmamaktadır.
Tâhir Paşa ve selefleri:Ahmed Nâzım Paşa (1895), M. Şemseddin Bey(1896),Vekil Ferik Şemsi Paşa(1897),Tâhir Paşa(1898) / Abdülhamid’in Vâlîleri, Abdülhamit Kırmızı, 2007 s. 89 ve 90
 
525      Dağ Meyvesi Acı da Olsa Devâdır Ammâ Hazmı Sakīl”
*Nutkun ilk şekli şu: “Dağ Meyvesi Acı da Olsa Devâdır ”
 
525      29 Temmuz 1908 [?]
 
529      Bakü’de N. Nikolaviç’e ayağa kalkmaması
*Gerçeğe uygun değil!
 
529      esâretten İstanbul’a gelişi 8 Temmuz
* esâretten İstanbul’a gelişi 18 Hazîran
  
530      İ’tilâf Devletleri İstanbul’a asker çıkarttılar. 3 Kasım
*İ’tilâf Devletleri İstanbul’a asker çıkarttılar. 13 Kasım
 
532      İstanbul’dan Ankara’ya gelmesi: 29 Temmuz – 5 Ağustos 1922 arasında.
*Kesin değil..
 
533      TBMM kürsüsünden nutuk îrâdı [Belge?]
 
539      Van Hayâtı 1923-1925
*Van Hayâtı 1924-1926
1924 Bahârına kadar kardeşi A. Mecid’de ve Nurşin câmiinde kalmış (s. 539). 
Erek dağında iki yaz geçirmiş..
1) “isminin Molla Münevverolduğunu öğrendiğim bir zât, Bedîüzzaman Hazretlerinin İstanbul’a gidip geldikten sonra, Erek Dağı’nda inzivâya çekildiğinden ve orada iki yılkaldıktan sonra nefyedildiğinden bahsetti.”
http://www.mehmedkirkinci.com/index.php?s=article&aid=1203
2) “Bedîüzzamân’ı iki yıl kadar misâfir eden Erek Dağı” (s. 545)
http://www.mehmedkirkinci.com/index.php?s=article&aid=1203
3) “Üstâd’ımızı iki yıl misâfir eden mağara” (s.552).
http://www.mehmedkirkinci.com/index.php?s=article&aid=1208
 
Rivâyetlere göre böyle. Belgeler başka söylüyor!:
 
*Van'a gitmek üzere İstanbul'dan ayrılması: Temmuz 1924 sonları / İstanbul Vâlisi'nin 29 Temmuz 1924 Târihli yazısı
*Van'a gelişi: Tahmînen 6 Eylûl 1924
*Van'da kaldığı süre: 1 sene, 5 ay, 25 gün..
 
540      1925
*1926
 
563      29 Temmuz – 5 Ağustos 1922’ [?]
 
564      Meclis Kürsüsünden nutuk îrâdı [?]
 
574      Şeyh Saîd’in 1924 yılı başlarında
*Şeyh Saîd’in 1925 yılı başlarında
 
575      30 ağustos 1922 zaferi öncesi günlerden [?]
   
575       "1922 ve 1923'de Ankara'da te'lif ettiği eserler:" denilen cedvelde bulunan 11 eserden kat'î olarak sâdece Hubâb'ın Ankara'da te'lif ve tab' edildiğini biliyoruz..  Bir de bu listede bulunmayan Zeylü'z-Zeyl Ankara'da te'lif ve tab' edilmiş.. 
http://www.risaletashih.com/index.php/ihzariye/103-bediuzzaman-said-nursi-nin-cumhuriyet-oncesi-eserleri
 

Hubâb ve Zeylü'z-Zeyl'in Ankara'da te'lif edildiğini M. Nûriye'nin Fihristi de doğruluyor:
"... [Hubâb] Ankara'da te'lif ettiği iki eserden biridir. (M. Nûriye, Y. Asya N., 1994, s.221)"

"Bu risâle [Zeylü'z-Zeyl], Ankara'da te'lif edildiği zaman ... (M. Nûriye, Y. Asya N., 1994, s.222)" 

Hubâb ve Zeylü'z-Zeyl'den başka Ankara'da te'lif ve tab' edilen başka eser varsa belgelendirilmesi gerekir..

607      Bedîüzzamân’ın Târihçe-i Hayâtı, Hamza

*Bedîüzzamân Saîd-i Kürdî’nin Terceme-i Hâlinden Bir Hülâsadır, Hamza


Bilâl Tunç