Muallim Galib’in Bir Şiiri ve Metnin Okunmasında Görülen Yanlışlar

                                                                                    Doç. Dr. İbrahim KAYA
                                                                                   Artvin Çoruh Üniversitesi

 

Bu yanlışların bir kısmı vezni bir kısmı ise anlamı düşünmemekten kaynaklanmaktadır. Şiir aruz vezniyle yazılmıştır. Eski şiirlerin doğru okunması için vezin araştırıcının elinde mutlaka bulunması gereken bir ölçüdür. Yoksa kelime bir kaç ihtimalli olarak okunabilmektedir. Bazen bu okunuşlar anlamlı olabilmekte fakat vezin açısından problem barındırmakta, bazen de anlamın büsbütün berhava olmasına sebep olabilmektedir.

Hemen belirtelim ki şiir aruzun Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün kalıbıyla yazılmıştır. Buna göre tespit edilen yanlışlar şu şekildedir. Buna göre metnin düzeltilmesi gerekmektedir. Burada görülen bir kısım yanlışlar bazı yayınevleri tarafından düzeltilmiş olsa da çoğu yanlışlar hâlâ kitaplarda yerini korumaktadır.

 

         

                            (1)                                                                (2)        

 

         

                              (3)                                                             (4)

 

Âdem-i ilm-i hakikattır sözün,

Tercüman-ı kenz-i vahdettir sözün.

(کنز وحدت) Kenz ü vahdet okunuşu yanlış. Vahdet kelimesinin ilk harfi atıf vavı olarak düşünülmüş. O zaman kelime vahdet değil hiddet olarak okunması gerekirdi.

**

Ders-i hikmetten bütün ulvî beyan,

Misl-i İdris pîr-i hikmettir sözün

(pür-hikmet okunuşu yanlış, (پیر) p harfinden sonra açıkça bir y harfi var)

**

Tezkiyet-bahş-ı kulûb-ı mü'minîn,

Sâlih-i dar-ı emanettir sözün

**

Bahş-ı zemzem eyler, ehl-i hayrete

İsmail-i feyz-i hürmettir sözün

(Ehl-i hayrata okunuşu yanlış. (حیرته) olarak yazılmaş. Hayrata olması için (خیراته) olarak yazılması gerekirdi. Hz. Hacer’in hayret, şaşkınlık ve çaresizlik içerisinde kalıp su aramasına telmihte bulunuluyor.)

**

Mahz-ı tahkiktir, hayâlâttan 'ulâ

Sırr-ı İshak-i hakikattir sözün

(Metinde çok açık olarak görülüyor.)

 

Ba's-ü ba'de-l mevte kaim hüccetin,

Çûn Üzeyr-i mazhariyettir sözün

(Tamlama olması gerek. Hem vezin hem de anlam için)

**

Ehl-i şevke âb-ı hayat bahşeden,

Hıdr-ı bahreyn-i velayettir sözün

(Satırda hayvan, üstünde hayat yazılmış. Ab-ı hayvan şeklinde de kulllanılan ölümsüzlük suyu Türkçedeki yaygın istimaldeki anlam karışıklığına sebep olmamak için üst tarafta hayat kelimesi de yazılmış. Hayat olsa aruz kusuru olan imale gerekir. Hayvan kelimesi için böyle bir imaleye gerek kalmamaktadır.)

**

Kulluğun efdalini izhar eden,

Zülkifl-i ibadettir sözün

El yazmasına hem “çünki” hemde üstünde “sırr-ı” kelimesi yazılmaktadır. Her iki okunuştan biri tercih edilebilir. Yani;

Çünki Zülkifl-i ibadettir sözün

Veya;

Sırr-ı Zülkifl-i ibadettir sözün

**

Sırr-ı tesbihatı telkin eyleyen,

Misl-i Yunus gavvas-ı hakikattır sözün.

İkinci mısra üzerleri çizilerek düzeltmeler yapılmış.

Yazılanlardan birisinde vezin problemi bulunmamaktadır:

Yunus-ı gavvas-ı Hazrettir sözün

**

Şân-ı Üstadda ne dersen Galiba

Az ki, bir îmâ-yı hayrettir sözün

(İman şeklinde okunuş yanlış. Kelime ( ایمای)şeklinde yazılmış.

Anlam: Ey Galib, Üstadın şanı hakkında ne söylersen az. Çünkü bu söylediklerin senin hayretini tam anlamıyla gösteremez, sadece ona bir ima olabilir.

**

Kenarda yazıldığı için farkedilmeyen, bir açıklama notu olarak düşünülen şu beyit hiç bir neşriyatta yok.

Şu’le-i envar-ı hurşîd-i ezel

Mağz-ı Kur’an’dan ibârettir sözün

Mevlana’nın Mesnevi’si için mağz-ı Kur’an tabiri kullanıldığını burada hatırlamak gerek.

**

Yeni Asya Yayınlarında başka yayınevleri tarafından doğru okunan bir beyit hem vezni hem de anlamı bozacak şekilde şöyle okunmuştur.

Zemzeme-i Tagut'u hep berbad eder,

Lût gibi rükn-ü salabettir sözün

Doğrusu:

Zümre-i Tagut'u hep berbad eder,

Lût gibi rükn-i salabettir sözün

 

Doç. Dr. İbrahim KAYA
Artvin Çoruh Üniversitesi

 

Dipnot:

Elyazma metin Antep'den Hasan Aksüt'ün delâletiyle gönderildi. Herhâlde N. Şahiner'den almışlar. Hattın kime âit olduğunu bilmiyorum. Üzerinde düzeltmeler olduğu için Muallim Galib'e âit olması mantıklı görünüyor. (İ.K.)